Bevaringslovar

**Kva vil det seie at ein storleik er bevart?**
Når ein storleik er bevart, vil det seie at storleiken er lik før og etter ein reaksjon. I kjernefysikken vil derfor summen av negative og positive ladningar vere lik før og etter det har skjedd ein reaksjon.

Me seier at i kjernereaksjonar er ladningen bevart. Ifølge bevaringslova vil nukleontalet vere bevart i alle kjernereaksjonar. Men det betyr ikkje at det er like mange nøytron før ein reaksjon som etter. Det same gjeld protona. Men som sagt ovanfor, summen av nøytron og proton vil vere den same både før og etter ein reaksjon.

**Einstein**
Albert Einstein kom etter 1905 med ein teori om at masse og energi eigentleg var ekvivalente, berre i ulik form. Det vil seie at dei er "to sider av same sak". Masse kan omformast til energi, og energi kan bli omforma til masse. Einstein kom med den verdsberømte likninga

math {E_0} = m{c^2} math

der m står for masse og c er lysfarten i vakuum. Me vil her finne den samla masseenergien.

I kjernereaksjonar vil også alltid totalenergien vere bevart. Det var ved hjelp av den kjende likninga til Einstein, som gjorde det mogleg å finne ut masseenergien. Totalenergien i kjernefysikk er gitt slik:

math {E = E_0 + E_K + E_Y} math

Totalenergien er summen av den samla masseenergien, den kinetiske energien til partiklane og energien som kjem i form av stråling av foton.

Døme
Med Einstein sin formel om massenergi er det mogleg å finne ut kor mykje energi noko innheld, og omvendt. Me testar formelen ved å rekne ut energien av feitt i ein skittles-drops. Ein skittles vegar omtrent 0.001 kg og innheld 0.000044 kg feitt per drops. Ved å bruke Einsteins formel kan me finne ut kor mykje energi ein skittles-drops inneheld. Energien er da lik massen multiplisert med kvadratet av lysets hastigheit.

math \begin{gathered} E = m{c^2} \hfill \\ E = 0.000044kg \cdot {\left( {3 \cdot {{10}^8}{\raise0.7ex\hbox{$m$} \!\mathord{\left/ {\vphantom {m s}}\right.\kern-\nulldelimiterspace} \!\lower0.7ex\hbox{$s$}}} \right)^2} \hfill \\ E = 396\,000\,000\,000\,0J = 3.96 \cdot {10^{12}}J \approx 4\,TJ \hfill \\ \end{gathered} math

Ved å bruke denne formelen ser me tydeleg at energinivået for feittet i ein skittles-drops er på rundt 4 TJ. Dette er enorme energimengder.

Me tenkte så å vise kor stor menge energi det egentlig er ved å vise kor lenge detta kan halda ein elektrisk maskin drivande. Me fann då ein toastmaskin på nett som brukte 700 W.

For å finne ut kor lenge toastmaksinen kan gå måttte me finne ut kor masse joule maskinen ville bruke per sekund. Ein watt er like ein joule per sekund som vill seie at maskinen bruker 700 J kvart sekund.

Ved rask rekning fann me då ut at energien i skittles feittet kunne halda denne toastmaskinen drivande i 179 år. Så vi snakkar om ekstremt store energimengder.

Me konkluderer ved å oppsummere dei tre viktige bevaringslovane for kjernereaksjonar: - Ladninga er alltid bevart i kjernereaksjonar - Nukleontalet er alltid bevart i kjernereaksjonar - Totalenergien er alltid bevart i kjernereaksjonar
 * Bevaringslovane **

Lærebok side 224-226 [] [] []
 * Kjelder:**